Dostępność często kojarzy się z technologią lub dużymi inwestycjami. W praktyce wiele barier pojawia się w codziennej obsłudze klientów, organizacji przestrzeni i sposobie funkcjonowania miejsc dostępnych dla użytkowników.
Jednocześnie część pojęć związanych z dostępnością bywa traktowana zbyt wąsko albo utożsamiana wyłącznie z jednym rodzajem potrzeb.
Ten artykuł jest kolejną częścią cyklu „Słownik dostępności – po ludzku” przygotowanego przez Fundację Biznes Bez Barier. Podobnie jak w poprzednich odcinkach, jego celem jest uporządkowanie pojęć i pokazanie, jak są one najczęściej rozumiane w praktyce – z uwzględnieniem realnych możliwości organizacyjnych i kontekstu działalności.
W tym odcinku omawiamy: barierę architektoniczną, dostępność informacyjno-komunikacyjną, asystę oraz przestrzeń wolną od barier.
Bariera architektoniczna
Definicja po ludzku
Bariera architektoniczna to element przestrzeni, który utrudnia lub uniemożliwia części osób samodzielne poruszanie się albo korzystanie z danego miejsca.
Co to oznacza dla firmy?
- Bariery mogą dotyczyć m.in. wejść do budynków, schodów, drzwi, wind, toalet czy ciągów komunikacyjnych.
- W niektórych przypadkach obowiązki dotyczące usuwania barier wynikają z przepisów prawa budowlanego lub przepisów o dostępności.
- Nie każda niedogodność automatycznie oznacza naruszenie prawa – znaczenie ma m.in. rodzaj obiektu, zakres działalności i możliwość zastosowania rozwiązań alternatywnych.
- Ograniczanie barier może wpływać na komfort klientów, pracowników i użytkowników przestrzeni.
Czego to NIE oznacza?
- że każda przestrzeń musi być przebudowana w identyczny sposób,
- że każda trudność techniczna oznacza automatyczny obowiązek kosztownej modernizacji,
- że dostępność architektoniczna dotyczy wyłącznie osób poruszających się na wózkach.
Przykład
Zamontowanie poręczy przy schodach lub zapewnienie alternatywnego wejścia do budynku.
Dostępność informacyjno-komunikacyjna
Definicja po ludzku
Dostępność informacyjno-komunikacyjna oznacza taki sposób przekazywania informacji i organizowania komunikacji, aby mogły z niej korzystać osoby o różnych potrzebach i sposobach odbioru informacji.
Co to oznacza dla firmy?
- Może obejmować m.in. czytelne oznaczenia, napisy, możliwość kontaktu różnymi kanałami lub wsparcie komunikacyjne.
- W części podmiotów publicznych określone obowiązki wynikają z przepisów dotyczących dostępności.
- W organizacjach prywatnych często stanowi element jakości obsługi i dobrej praktyki organizacyjnej.
- Nie sprowadza się wyłącznie do technologii – obejmuje także sposób przekazywania informacji przez pracowników.
Czego to NIE oznacza?
- że każda forma komunikacji musi być dostępna w identyczny sposób,
- że organizacja ma obowiązek wdrożenia wszystkich możliwych rozwiązań jednocześnie,
- że dostępność komunikacji dotyczy wyłącznie osób z niepełnosprawnościami.
Przykład
Udostępnienie klientom informacji zarówno telefonicznie, mailowo, jak i w formie tekstowej na stronie internetowej.
Asysta
Definicja po ludzku
Asysta to forma wsparcia udzielana osobie, która potrzebuje pomocy w wykonaniu określonej czynności lub skorzystaniu z przestrzeni, usługi albo wydarzenia.
Co to oznacza dla firmy?
- W niektórych sytuacjach zapewnienie wsparcia może stanowić element dostępności obsługi.
- Asysta powinna uwzględniać samodzielność i decyzje osoby korzystającej ze wsparcia.
- Nie zawsze wymaga specjalistycznych usług – czasem dotyczy podstawowych zasad pomocy i komunikacji.
- Sposób organizacji asysty zależy od rodzaju działalności i charakteru miejsca.
Czego to NIE oznacza?
- że pomoc należy narzucać bez pytania,
- że każda osoba ze szczególnymi potrzebami wymaga stałej pomocy,
- że asysta zastępuje potrzebę ograniczania barier systemowych.
Przykład
Pracownik recepcji pyta klienta, czy potrzebuje pomocy w dotarciu do właściwej sali, zamiast samodzielnie podejmować decyzję o sposobie wsparcia.
Przestrzeń wolna od barier
Definicja po ludzku
Przestrzeń wolna od barier to miejsce zaprojektowane lub zorganizowane w sposób ograniczający przeszkody utrudniające korzystanie z niego różnym użytkownikom.
Co to oznacza dla firmy?
- Może obejmować zarówno rozwiązania architektoniczne, jak i organizacyjne.
- Nie oznacza całkowitego wyeliminowania wszystkich ograniczeń w każdej sytuacji.
- W praktyce często polega na stopniowym poprawianiu funkcjonalności przestrzeni.
- Może wpływać na bezpieczeństwo, komfort i sposób korzystania z usług.
Czego to NIE oznacza?
- że istnieje jedna uniwersalna przestrzeń idealna dla wszystkich,
- że każda organizacja musi natychmiast wdrożyć pełną przebudowę,
- że brak pełnej dostępności zawsze oznacza brak jakichkolwiek działań.
Przykład
Uporządkowanie ciągów komunikacyjnych, poprawa oznaczeń i zapewnienie odpowiedniej szerokości przejść w miejscu obsługi klientów.
Co z tego wynika dla firmy?
Dostępność przestrzeni i obsługi nie sprowadza się wyłącznie do przepisów technicznych czy pojedynczych urządzeń. W praktyce obejmuje także sposób organizacji miejsca, komunikacji i kontaktu z użytkownikami.
Nie wszystkie działania wynikają z identycznych obowiązków prawnych. Część zależy od rodzaju działalności, charakteru obiektu i możliwości organizacyjnych, a część stanowi dobrą praktykę wspierającą komfort oraz bezpieczeństwo użytkowników.
Świadome rozróżnianie między obowiązkiem prawnym, dobrą praktyką, rozwiązaniem organizacyjnym i indywidualnym wsparciem pozwala podejmować proporcjonalne i realistyczne działania.
Ten artykuł jest częścią cyklu „Słownik dostępności – po ludzku”.
Zobacz też:
Odcinek 1: Podstawy, które warto znać
Odcinek 2: Pojęcia operacyjne i praktyczne
Odcinek 3: Komunikacja i dostępność cyfrowa
Powyższa treść ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani indywidualnej interpretacji przepisów.