Dostępność dotyczy nas wszystkich. Spotykamy się z nią jako pasażerowie, pracownicy, klienci, pacjenci, uczestnicy wydarzeń i użytkownicy różnych miejsc oraz usług. Możemy też mieć wpływ na jej tworzenie – prywatnie, zawodowo albo w ramach działalności firmy, instytucji czy organizacji.
Dlatego od tego odcinka patrzymy na pojęcia związane z dostępnością jeszcze szerzej. „Słownik dostępności – po ludzku” kierujemy do wszystkich osób zainteresowanych tym tematem: zarówno do osób prywatnych, które chcą lepiej rozumieć potrzeby innych, jak i do organizacji, które chcą tworzyć bardziej dostępne miejsca, informacje, usługi i wydarzenia.
Tak jak dotychczas, wyjaśniamy pojęcia prostym językiem, pokazujemy ich praktyczne znaczenie i podajemy przykłady z codziennego życia. W piątym odcinku omawiamy ewakuację osób ze szczególnymi potrzebami, napisy na żywo, miejsce wyciszenia oraz dostępność transportową.
Ewakuacja osób ze szczególnymi potrzebami
Definicja po ludzku
Ewakuacja osób ze szczególnymi potrzebami to takie przygotowanie budynku, procedur i osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, aby w sytuacji zagrożenia każdy mógł bezpiecznie opuścić miejsce albo otrzymać potrzebne wsparcie.
Dotyczy to między innymi osób z ograniczoną mobilnością, osób niewidomych i słabowidzących, niesłyszących, osób starszych, osób z trudnościami poznawczymi oraz tych, które w stresującej sytuacji mogą potrzebować więcej czasu, jasnych instrukcji lub pomocy drugiej osoby.
Co to oznacza w praktyce?
Samo wyznaczenie dróg ewakuacyjnych nie zawsze wystarczy. Osoba, która nie słyszy alarmu, może potrzebować sygnału świetlnego. Osoba niewidoma może potrzebować wyraźnej informacji głosowej albo wsparcia w odnalezieniu wyjścia. Z kolei osoba poruszająca się na wózku może nie mieć możliwości skorzystania ze schodów.
Dlatego ważne są przemyślane procedury, różne sposoby przekazywania komunikatów, dostęp do odpowiedniego sprzętu oraz przeszkolenie osób, które w razie potrzeby udzielą wsparcia. Rozwiązania powinny być dopasowane do konkretnego miejsca i jego użytkowników.
Czego to NIE oznacza?
- że każda osoba z niepełnosprawnością potrzebuje takiej samej pomocy,
- że wystarczy kupić sprzęt ewakuacyjny bez przygotowania osób, które mają go używać,
- że dostępna ewakuacja dotyczy wyłącznie osób poruszających się na wózkach,
- że decyzje można podejmować bez uwzględnienia potrzeb osób przebywających w budynku.
Przykład
W budynku alarm dźwiękowy zostaje uzupełniony sygnałami świetlnymi. Wyznaczone osoby przechodzą szkolenie z udzielania wsparcia podczas ewakuacji, a procedury uwzględniają sytuację osób, które nie mogą samodzielnie skorzystać ze schodów.
Napisy na żywo
Definicja po ludzku
Napisy na żywo to tekstowy zapis wypowiedzi, który pojawia się na ekranie w czasie rzeczywistym podczas spotkania, szkolenia, konferencji, transmisji lub innego wydarzenia.
Dzięki nim osoby, które nie słyszą, słyszą słabiej albo mają trudność ze zrozumieniem mowy, mogą na bieżąco śledzić treść wypowiedzi.
Co to oznacza w praktyce?
Napisy na żywo mogą być tworzone przez specjalistę albo generowane automatycznie przez program rozpoznający mowę. W przypadku automatycznych napisów ich jakość zależy między innymi od dźwięku, tempa mówienia, używanego słownictwa oraz liczby osób zabierających głos.
Ważne jest, aby napisy były dobrze widoczne, czytelne i wyświetlane w miejscu, które nie zasłania innych istotnych treści. Podczas spotkań online warto też poinformować uczestników, jak je włączyć.
Czego to NIE oznacza?
- że napisy na żywo są tym samym co audiodeskrypcja,
- że automatycznie wygenerowany tekst zawsze jest bezbłędny,
- że napisy zastępują wszystkie inne formy dostępnej komunikacji,
- że korzystają z nich wyłącznie osoby niesłyszące.
Przykład
Podczas konferencji wypowiedzi prelegentów są na bieżąco wyświetlane na ekranie. Organizator dba o dobre nagłośnienie, a osoby zabierające głos mówią pojedynczo i przedstawiają się przed rozpoczęciem wypowiedzi.
Miejsce wyciszenia
Definicja po ludzku
Miejsce wyciszenia to spokojna przestrzeń, w której można na pewien czas ograniczyć kontakt z hałasem, intensywnym światłem, tłumem i innymi obciążającymi bodźcami.
Może być pomocne między innymi dla osób w spektrum autyzmu, z nadwrażliwością sensoryczną, migreną, zaburzeniami lękowymi lub trudnościami z koncentracją. Może z niego skorzystać także każda osoba, która potrzebuje chwili odpoczynku od intensywnego otoczenia.
Co to oznacza w praktyce?
Miejsce wyciszenia nie zawsze musi być osobnym, specjalistycznie wyposażonym pomieszczeniem. Czasem wystarczy spokojna, odpowiednio wydzielona przestrzeń z ograniczonym hałasem, łagodnym oświetleniem i możliwością odpoczynku.
Ważne jest, aby takie miejsce było łatwe do odnalezienia, odpowiednio oznaczone i rzeczywiście spokojne. Dobrą praktyką jest także możliwość skorzystania z niego bez konieczności tłumaczenia swojej potrzeby.
Czego to NIE oznacza?
- że musi to być kosztowne i specjalistycznie wyposażone pomieszczenie,
- że każda osoba potrzebuje takich samych warunków,
- że miejsce wyciszenia służy do izolowania kogokolwiek od innych,
- że jego utworzenie zwalnia z ograniczania nadmiernego hałasu i innych barier w pozostałej przestrzeni.
Przykład
Podczas dużego wydarzenia organizator wydziela spokojne pomieszczenie z przytłumionym światłem i miejscem do siedzenia. Informacja o jego lokalizacji znajduje się w programie i przy wejściu.
Dostępność transportowa
Definicja po ludzku
Dostępność transportowa oznacza możliwość bezpiecznego i możliwie samodzielnego zaplanowania oraz odbycia podróży przez osoby o różnych potrzebach.
Nie dotyczy tylko samego pojazdu. Obejmuje całą drogę: znalezienie informacji o połączeniu, dotarcie na przystanek lub dworzec, zakup biletu, wejście do pojazdu, uzyskanie informacji podczas podróży i dotarcie z miejsca wysiadania do celu.
Co to oznacza w praktyce?
Niskopodłogowy autobus nie zapewni dostępnej podróży, jeśli przystanek jest niedostępny albo droga do niego prowadzi przez wysokie krawężniki. Dostępny dworzec nie wystarczy, jeśli automat biletowy jest trudny w obsłudze, a komunikaty przekazywane są tylko w jednej formie.
Dostępność transportowa wymaga spojrzenia na całą podróż z perspektywy użytkownika. Znaczenie mają między innymi czytelne informacje, dostępne wejścia, miejsca parkingowe, windy, podjazdy, zapowiedzi głosowe i wizualne oraz możliwość uzyskania pomocy.
Czego to NIE oznacza?
- że dotyczy wyłącznie transportu publicznego,
- że sam dostępny pojazd rozwiązuje wszystkie problemy,
- że chodzi tylko o osoby poruszające się na wózkach,
- że wystarczy podać adres bez informacji o sposobie dotarcia na miejsce.
Przykład
Organizator wydarzenia przekazuje uczestnikom nie tylko adres, ale także informacje o dostępnych połączeniach, dojściu od przystanku, miejscach parkingowych, wejściu do budynku i ewentualnych barierach na trasie.
Dlaczego warto znać te pojęcia?
Dostępność nie kończy się na szerokich drzwiach, podjeździe czy stronie internetowej zgodnej ze standardami. Obejmuje także bezpieczeństwo, możliwość odpoczynku, dostęp do informacji i swobodne przemieszczanie się.
Znajomość tych pojęć pomaga lepiej zauważać bariery, które dla części osób mogą być niewidoczne. Pozwala też zrozumieć, że jedno rozwiązanie rzadko odpowiada na wszystkie potrzeby.
Dla osób prywatnych może to oznaczać większą uważność na potrzeby innych. Dla firm, instytucji i organizacji – lepsze planowanie przestrzeni, usług, wydarzeń i sposobów komunikacji. W obu przypadkach chodzi o to samo: tworzenie warunków, w których więcej osób może uczestniczyć, korzystać i czuć się bezpiecznie.
Ten artykuł jest częścią cyklu „Słownik dostępności – po ludzku”.
Zobacz także:
Odcinek 1: Podstawy, które warto znać
Odcinek 2: Pojęcia operacyjne i praktyczne
Odcinek 3: Komunikacja i dostępność cyfrowa
Odcinek 4: Obsługa, przestrzeń i codzienne bariery
Powyższa treść ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani indywidualnej interpretacji przepisów.