Wrzodziejące zapalenie jelita grubego to przewlekły proces zapalny obejmujący błonę śluzową odbytu lub jelita grubego. Schorzenie to należy do grupy nieswoistych chorób zapalnych jelit o niewyjaśnionej przyczynie. Głównym objawem jest biegunka, często z domieszką krwi oraz owrzodzenia. Choroba przebiega z rzutami, czyli zaostrzeniem objawów oraz remisją. Leczenie ma charakter przewlekły i polega na zapobieganiu nawrotom oraz na łagodzeniu przebiegu zaostrzeń.
– Zachorowałam jakieś 8 lat temu. Dość długo ignorowałam ból brzucha, po prostu łykałam środki przeciwbólowe. Teraz wiem, że zdrowie ma się jedno – mówi 32-letnia Magda, filolog języka angielskiego.
W przebiegu choroby proces zapalny obejmuje błonę śluzową i podśluzową jelita grubego. W większości przypadków wrzodziejące zapalenie jelita grubego ma przebieg przewlekły, a długie okresy remisji są przerywane ostrymi nawrotami. Objawy pojawiają się po raz pierwszy zwykle w wieku 20–40 lat. Dokładna przyczyna choroby nie jest znana, jednak osoby, którym wycięto wyrostek robaczkowy przed 20. rokiem życia, rzadziej na nią chorują.
– Choroba dopadła mnie dość wcześnie. To był okres, kiedy nie myślałam o lekarzach, a o zabawie, pierwszej pracy, studiach. Jednak przez zapalenie jelita nie byłam w stanie się na niczym skupić, ból skutecznie odcinał mnie od życia. Było ciężko, ale rodzina i chłopak bardzo mnie w tym wspierali, przez co łatwiej mi było przejść przez proces diagnostyczny i leczenie – opowiada Magda.
Lekarze często klasyfikują wrzodziejące zapalenie jelita grubego na podstawie jego lokalizacji. Rodzaje wrzodziejącego zapalenia jelita grubego obejmują:
- wrzodziejące zapalenie odbytnicy – zapalenie ogranicza się do obszaru znajdującego się najbliżej odbytu. Jedynym z objawów choroby może być krwawienie. Ta forma wrzodziejącego zapalenia jelita grubego jest najłagodniejsza;
- zapalenie odbytnicy i okrężnicy – zapalenie to obejmuje odbytnicę i esicę (dolny koniec okrężnicy). Objawy obejmują krwawą biegunkę, skurcze i ból brzucha oraz niemożność wypróżnienia pomimo takiej potrzeby;
- lewostronne zapalenie jelita grubego – zapalenie rozciąga się od odbytnicy do esicy i zstępującej okrężnicy. Objawy obejmują krwawą biegunkę, skurcze brzucha i ból po lewej stronie oraz niezamierzoną utratę wagi;
- pancolitis – ten rodzaj wrzodziejącego zapalenia jelita często atakuje całą okrężnicę i powoduje napady krwawej biegunki, które mogą być ciężkie, skurcze i ból brzucha, zmęczenie i znaczną utratę wagi;
- ostre, ciężkie, wrzodziejące zapalenie jelita grubego – ta rzadka postać zapalenia jelita grubego atakuje całą okrężnicę i powoduje silny ból, obfitą biegunkę, krwawienie, gorączkę i niezdolność do jedzenia.
– Choroba zajęła mi odbytnicę. Powoli dochodziły coraz to nowe objawy. Nie wiedziałam, co się dzieje, lekarze też długo nie chcieli zrobić mi odpowiednich badań. Każdy dzień to był ból i męka. Zawaliłam ostatni rok na studiach, odcięłam się od znajomych, nigdzie nie wychodziłam. Częściej bywałam w szpitalu niż na zajęciach. Teraz wiem, że był to najcięższy okres i musiałam go po prostu przeżyć – mówi Magda.
Dominującym objawem choroby jest biegunka, często krwista. Stolec może być oddawany często (nawet 20 razy na dobę), ale o małej objętości, co jest wynikiem zmian zapalnych w odbytnicy. Często obserwuje się również: ból brzucha (zwykle w dolnej części brzucha po lewej stronie lub w odbytnicy), gorączkę, osłabienie i zmniejszenie masy ciała. W przypadku zajęcia samej odbytnicy może się pojawić tylko krwista biegunka z towarzyszącym niekiedy silnym parciem, bólem i nietrzymaniem stolca. U starszych pacjentów może występować zaparcie jako wynik skurczu odbytu. Wtedy jedynym objawem może być krwawienie z odbytu.
U większości chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego choroba przebiega łagodnie. Jedynymi objawami mogą być biegunka i krwawienie. Nie stwierdza się także żadnych nieprawidłowości w badaniu fizykalnym. Choroba o średniej aktywności, która występuje u około 1/3 pacjentów, charakteryzuje się 5–6 krwistymi stolcami dziennie, bólami brzucha, tkliwością powłok brzucha, podwyższoną temperaturą i osłabieniem. Natomiast ciężki przebieg dotyczy około 20% chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego i objawia się oddawaniem ponad 6 krwistych stolców dziennie, znacznym osłabieniem, zmniejszeniem masy ciała, wysoką temperaturą, zwiększeniem częstotliwości rytmu serca, obniżeniem ciśnienia tętniczego, znaczną tkliwością w obrębie jamy brzusznej, osłabieniem perystaltyki, niedokrwistością i małym stężeniem albumin w surowicy. Wzdęcie brzucha w ciężkiej postaci choroby może nasuwać podejrzenie toksycznego rozdęcia jelita grubego.
– Najbardziej uciążliwy był ból brzucha. Towarzyszył mi ciągle i był nie do zniesienia. Dodatkowo pojawiały się krwiste biegunki, które przywiązały mnie do toalety. Poza tym po każdym posiłku mój brzuch był bardzo wzdęty, wydawał się aż spuchnięty. Spowodowało to, że ciężko mi było się ruszyć poza mieszkanie. Teraz jest lepiej, ale kiedyś nie byłam w stanie nawet wyjść do kina ze znajomymi. Choroba bardzo wpływa też na psychikę, bardzo siada to na głowę. Myślałam sobie, że dlaczego mnie to spotyka, niech już się skończy! Teraz po prostu nauczyłam się żyć z chorobą – podkreśla Magda.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego może też powodować problemy poza jelitami, np. ze stawami, takie jak obrzęk i ból. Dotykają one około jednej na dziesięć osób z zapaleniem okrężnicy. Najczęściej dotyczy to łokci, nadgarstków, kolan i kostek, czasami również stawów, kręgosłupa i miednicy. Problemy ze stawami mogą przychodzić i odchodzić, u niektórych osób nasilają się podczas zaostrzenia, ale u innych mogą wystąpić nawet bez objawów jelitowych.
Zapalenie okrężnicy może również powodować problemy skórne. Stan zwany rumieniem guzowatym dotyka około jednej na dziesięć osób z zapaleniem jelita grubego. Powoduje bolesne czerwone obrzęki, zwykle na nogach, które przechodzą w ślad przypominający siniak. Ten stan zwykle pojawia się podczas zaostrzeń i ustępuje po leczeniu zapalenia okrężnicy.
U niektórych osób z zapaleniem jelita grubego rozwija się stan zapalny oczu. Najczęściej jest to zapalenie nadtwardówki, które atakuje warstwę pokrywającą białko oka, powodując zaczerwienienie, bolesność i stan zapalny. Zapalenie nadtwardówki ma skłonność do zaostrzeń w tym samym czasie co zapalenie okrężnicy i może wymagać leczenia.
Osoby chore są również narażone na powstawanie zakrzepów krwi w żyłach, w tym zakrzepicy żył głębokich w nogach. Ryzyko jest większe podczas zaostrzenia choroby lub gdy chory jest leżący, na przykład w szpitalu.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego może też wpływać na kości i wątrobę, dlatego tak ważne jest stałe monitorowanie pacjentów.
– Choroba ciągle się wzmagała. Z czasem doszedł ból i obrzęk stawów. Miałam wrażenie, że moje zdrowie zaczyna się sypać. Zaczęłam też coraz gorzej spać, musiałam się zgłosić do psychiatry. Ważne jednak jest nie tracić nadziei, że będzie lepiej. Aktualnie mam remisję choroby, pracuję, cieszę się życiem i nadrabiam wszystko to, czego nie mogłam robić wcześniej. Mam wrażenie, że przeżywam drugie życie – podsumowuje Magda.