Pod koniec 2025 r. została uchwalona nowelizacja ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Ustawa wprowadza szereg zmian istotnych zarówno dla osób z niepełnosprawnościami, jak i dla instytucji oraz pracodawców zajmujących się ich aktywizacją zawodową.
Większość nowych przepisów obowiązuje od 1 stycznia 2026 r., natomiast część zmian – w szczególności dotyczących ulg we wpłatach na PFRON – wejdzie w życie 1 marca 2026 r.
Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zmiany w prosty i praktyczny sposób.
1. Doprecyzowanie zasad finansowania programów PFRON
Nowelizacja porządkuje przepisy dotyczące wydatkowania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). W ustawie jednoznacznie wskazano, że środki PFRON mogą być wykorzystywane na realizację zadań i programów współfinansowanych ze środków pomocowych, w tym funduszy Unii Europejskiej.
Co to oznacza w praktyce?
Zmiana ta usuwa wątpliwości interpretacyjne, które wcześniej pojawiały się przy realizacji projektów finansowanych z różnych źródeł. Daje to solidniejszą podstawę prawną do uruchamiania i kontynuowania programów wspierających rehabilitację oraz aktywizację zawodową osób z niepełnosprawnościami.
2. Większa stabilność finansowania projektów
Nowe przepisy umożliwiają zawieranie umów dotyczących realizacji zadań finansowanych ze środków PFRON na okres dłuższy niż jeden rok. To ważna zmiana z punktu widzenia organizacji pozarządowych, samorządów oraz innych podmiotów realizujących działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami.
Długofalowe finansowanie oznacza:
- większą przewidywalność działań,
- lepsze planowanie wsparcia,
- mniejsze ryzyko przerw w realizacji projektów.
3. Zmiany w funkcjonowaniu ZAZ i ZPChr – więcej elastyczności, mniej barier
Nowelizacja wprowadza kilka istotnych zmian dotyczących Zakładów Aktywności Zawodowej (ZAZ) oraz Zakładów Pracy Chronionej (ZPChr) – kluczowych instytucji wspierających zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami.
Najważniejsze zmiany:
Większy udział osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w ZAZ
Limit zatrudnienia osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w ZAZ został podniesiony z 35% do 55% ogółu zatrudnionych. Daje to zakładom większą elastyczność w budowaniu zespołów i reagowaniu na realne potrzeby rynku pracy.
Zmiana wymagań dotyczących opieki medycznej
Zmieniono brzmienie przepisów dotyczących zapewniania opieki medycznej w ZAZ i ZPChr oraz uchylono dotychczasowe szczegółowe ustępy regulujące ten obowiązek. W praktyce oznacza to uproszczenie części wymogów organizacyjnych, przy jednoczesnym zachowaniu obowiązku zapewnienia odpowiedniego wsparcia zdrowotnego pracownikom.
Dłuższy okres „ochronny” dla ZAZ
W przypadku trudności kadrowych wojewoda może zwolnić ZAZ z obowiązku spełniania ustawowych wskaźników zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami na okres do 6 miesięcy (wcześniej były to 3 miesiące). To rozwiązanie daje zakładom więcej czasu na stabilizację sytuacji organizacyjnej.
4. Zmiany w zasadach udzielania ulg we wpłatach na PFRON (od 1 marca 2026 r.)
Od 1 marca 2026 r. zmieniają się zasady informowania o możliwości obniżenia wpłat na PFRON. Informacja o kwocie obniżenia będzie wystawiana na wniosek nabywcy, a nie automatycznie przy każdej transakcji.
Dla przedsiębiorców oznacza to:
- mniej obowiązków administracyjnych,
- uproszczenie rozliczeń,
- większą przejrzystość w stosowaniu ulg.
Co te zmiany oznaczają w praktyce?
Choć nowelizacja nie wprowadza jednego „przełomowego” rozwiązania, jej znaczenie jest systemowe. W praktyce może przełożyć się na:
- stabilniejsze finansowanie działań aktywizujących,
- większą elastyczność w prowadzeniu ZAZ i ZPChr,
- ograniczenie zbędnej biurokracji,
- lepsze warunki do realizacji długofalowych projektów wspierających osoby z niepełnosprawnościami na rynku pracy.
Nowelizacja ustawy o rehabilitacji i zatrudnianiu osób niepełnosprawnych to krok w stronę bardziej elastycznego i praktycznego systemu wsparcia. Zmiany te nie rozwiązują wszystkich problemów, ale tworzą lepsze warunki prawne do skuteczniejszej aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami oraz stabilniejszego działania instytucji, które je wspierają.
Powyższa treść ma charakter informacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani indywidualnej interpretacji przepisów.