Ten artykuł jest kolejną częścią cyklu „Słownik dostępności – po ludzku” przygotowanego przez Fundację Biznes Bez Barier. Podobnie jak w pierwszym odcinku, jego celem jest uporządkowanie pojęć i pokazanie, jak są one najczęściej rozumiane w praktyce – w sposób przystępny dla decydentów, HR i zespołów operacyjnych.
W tym odcinku omawiamy: racjonalne usprawnienie, projektowanie partycypacyjne, pętlę indukcyjną oraz kontrast wizualny.
Racjonalne usprawnienie
Definicja po ludzku
Racjonalne usprawnienie to indywidualne dostosowanie w konkretnej sytuacji, które umożliwia osobie ze szczególnymi potrzebami skorzystanie z usługi, pracy lub procesu – o ile nie powoduje to nieproporcjonalnego obciążenia dla organizacji.
Co to oznacza dla firmy?
- W określonych sytuacjach może wynikać z przepisów dotyczących równego traktowania lub dostępności.
- Ma charakter indywidualny – dotyczy konkretnej osoby i konkretnej potrzeby.
- Wymaga oceny proporcjonalności (koszt, skala działalności, wpływ na organizację).
- Nie oznacza automatycznego obowiązku spełnienia każdego oczekiwania.
Czego to NIE oznacza?
- że każda prośba musi zostać zrealizowana niezależnie od kosztu
- że usprawnienie ma charakter stały dla wszystkich
- że organizacja ma obowiązek eliminować wszystkie bariery systemowe natychmiast
Przykład
Zmiana sali spotkania na dostępną architektonicznie lub zapewnienie dodatkowego czasu na wykonanie zadania rekrutacyjnego.
Projektowanie partycypacyjne
Definicja po ludzku
Projektowanie partycypacyjne polega na tworzeniu rozwiązań z udziałem użytkowników – w tym osób z różnymi potrzebami – zamiast projektowania wyłącznie „za nich”.
Co to oznacza dla firmy?
- Jest dobrą praktyką w projektowaniu usług, procesów HR i przestrzeni.
- Może ograniczyć ryzyko kosztownych poprawek w przyszłości.
- Wspiera realne dopasowanie rozwiązań do potrzeb odbiorców.
- Nie jest co do zasady odrębnym obowiązkiem prawnym, lecz metodą pracy.
Czego to NIE oznacza?
- że każda decyzja musi być poprzedzona formalnymi konsultacjami
- że użytkownicy przejmują odpowiedzialność za projekt
- że projektowanie partycypacyjne eliminuje konieczność późniejszych modyfikacji
Przykład
Testowanie nowego formularza rekrutacyjnego z udziałem osób o różnych potrzebach przed jego oficjalnym wdrożeniem.
Pętla indukcyjna
Definicja po ludzku
Pętla indukcyjna to system wspomagający słyszenie, który przekazuje dźwięk bezpośrednio do aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego, ograniczając wpływ hałasu otoczenia.
Co to oznacza dla firmy?
- W niektórych podmiotach publicznych może wynikać z wymogów dotyczących dostępności informacyjno-komunikacyjnej.
- W sektorze prywatnym najczęściej stanowi element dobrej praktyki.
- Wymaga odpowiedniego oznakowania oraz sprawności technicznej.
- Może znacząco poprawić komfort obsługi klientów i uczestników wydarzeń.
Czego to NIE oznacza?
- że każde pomieszczenie musi być wyposażone w pętlę
- że sama instalacja urządzenia rozwiązuje wszystkie bariery komunikacyjne
- że brak pętli automatycznie oznacza naruszenie prawa w każdej organizacji
Przykład
Wyposażenie sali konferencyjnej w system pętli indukcyjnej podczas wydarzeń otwartych dla publiczności.
Kontrast wizualny
Definicja po ludzku
Kontrast wizualny to różnica między kolorem tekstu a tłem (lub między elementami graficznymi), która wpływa na czytelność informacji.
Co to oznacza dla firmy?
- W obszarze cyfrowym może wynikać ze standardów dostępności (np. WCAG – międzynarodowe wytyczne dostępności treści internetowych).
- Dotyczy nie tylko stron internetowych, ale też materiałów drukowanych, prezentacji i oznaczeń w przestrzeni.
- Ma wpływ na komfort wszystkich użytkowników, nie tylko osób słabowidzących.
Czego to NIE oznacza?
- że każda grafika musi być czarno-biała
- że estetyka marki musi zostać całkowicie zmieniona
- że niewielkie odstępstwo zawsze oznacza naruszenie przepisów
Przykład
Użycie czytelnego połączenia kolorystycznego w ogłoszeniu rekrutacyjnym zamiast jasnoszarego tekstu na białym tle.
Co z tego wynika dla firmy?
Nie każde pojęcie z obszaru dostępności oznacza bezpośredni obowiązek prawny. Część z nich wynika z przepisów w określonych kontekstach, inne stanowią sprawdzone praktyki organizacyjne.
Świadome rozróżnianie:
- obowiązku prawnego,
- dobrej praktyki,
- indywidualnego usprawnienia,
- oraz standardu technicznego
pozwala podejmować decyzje proporcjonalne do skali i charakteru działalności.
Dostępność to nie jednorazowy projekt, lecz proces – operacyjny i organizacyjny.
Ten artykuł jest częścią cyklu „Słownik dostępności – po ludzku”.
Zobacz też: Odcinek 1: Podstawy, które warto znać
Powyższa treść ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani indywidualnej interpretacji przepisów.