Wraz z rozwojem usług cyfrowych i komunikacji online, coraz więcej pojęć związanych z dostępnością dotyczy sposobu przekazywania informacji oraz projektowania treści.
Jednocześnie terminy te bywają traktowane jako wyłącznie techniczne albo – przeciwnie – jako jednakowe obowiązki w każdej organizacji i w każdej sytuacji.
Ten artykuł jest kolejną częścią cyklu „Słownik dostępności – po ludzku” przygotowanego przez Fundację Biznes Bez Barier. Podobnie jak w poprzednich odcinkach, jego celem jest uporządkowanie pojęć i pokazanie, jak są one najczęściej rozumiane w praktyce – z uwzględnieniem kontekstu organizacyjnego, technicznego i prawnego. Strony i aplikacje publiczne w Polsce podlegają wymogom ustawy o dostępności cyfrowej, a od 28 czerwca 2025 r. także wybrane produkty i usługi oferowane przez podmioty gospodarcze podlegają odrębnym wymaganiom dostępności.
W tym odcinku omawiamy: prosty język, tekst alternatywny, dostępność cyfrową oraz audiodeskrypcję.
Prosty język
Definicja po ludzku
Prosty język to sposób komunikacji, który pomaga szybciej i trafniej zrozumieć treść – dzięki jasnym sformułowaniom, logicznej strukturze i ograniczeniu zbędnego żargonu. Nie oznacza rezygnacji z precyzji, tylko dążenie do tego, aby odbiorca mógł łatwiej zrozumieć informację.
Co to oznacza dla firmy?
- W wielu organizacjach jest przede wszystkim dobrą praktyką komunikacyjną.
- Może zmniejszać liczbę pytań, błędów i nieporozumień.
- Wspiera dostępność komunikacji dla różnych grup odbiorców, nie tylko dla osób z niepełnosprawnościami.
- W niektórych obszarach może wynikać z przyjętych standardów, wytycznych albo polityk komunikacyjnych danej instytucji.
Czego to NIE oznacza?
- że wszystkie treści muszą być maksymalnie uproszczone niezależnie od kontekstu,
- że nie można używać pojęć specjalistycznych,
- że prosty język zawsze oznacza bardzo krótki tekst.
Przykład
Zamiast wielozdaniowego, skomplikowanego opisu procesu rekrutacji – jasna instrukcja krok po kroku, z podaniem terminów i kolejnych etapów.
Tekst alternatywny
Definicja po ludzku
Tekst alternatywny to tekstowy opis treści nietekstowej, na przykład zdjęcia, grafiki lub ikony. Dzięki niemu osoba, która nie widzi obrazu albo korzysta z czytnika ekranu, może zrozumieć sens danego elementu.
Co to oznacza dla firmy?
- W obszarze cyfrowym może wynikać ze standardów dostępności, takich jak WCAG.
- Dotyczy m.in. stron internetowych, aplikacji, dokumentów elektronicznych i części komunikacji publikowanej online.
- Jest jednym z podstawowych elementów dostępności cyfrowej.
- Dobrze przygotowany opis powinien oddawać sens lub funkcję obrazu, a nie tylko wymieniać wszystkie widoczne szczegóły.
Czego to NIE oznacza?
- że każdy obraz wymaga bardzo długiego opisu,
- że opis ma zawierać wszystkie elementy widoczne na grafice,
- że każda dekoracyjna grafika wymaga takiej samej formy opisu.
Przykład
Przy grafice promującej warsztat można dodać opis: „trzy osoby siedzą przy stole i pracują nad dokumentami podczas spotkania zespołu”.
Dostępność cyfrowa
Definicja po ludzku
Dostępność cyfrowa oznacza takie projektowanie i publikowanie stron internetowych, aplikacji mobilnych, dokumentów i treści online, aby mogły z nich korzystać osoby o różnych potrzebach i sposobach korzystania z technologii. Obejmuje to m.in. czytelność treści, odpowiednią strukturę, możliwość obsługi klawiaturą, opisy alternatywne i zgodność z uznanymi standardami.
Co to oznacza dla firmy?
- W sektorze publicznym w Polsce dostępność cyfrowa stron internetowych i aplikacji mobilnych wynika z przepisów prawa.
- W sektorze prywatnym obowiązki mogą dotyczyć wybranych produktów i usług objętych przepisami wdrażającymi Europejski Akt o Dostępności.
- W pozostałych przypadkach dostępność cyfrowa bywa standardem rynkowym, elementem jakości usług i sposobem ograniczania barier dla użytkowników.
- Nie sprowadza się wyłącznie do jednego elementu technicznego, lecz obejmuje cały sposób projektowania i publikowania treści.
Czego to NIE oznacza?
- że każda strona internetowa każdej firmy podlega identycznym obowiązkom,
- że dostępność cyfrowa dotyczy wyłącznie osób z niepełnosprawnościami,
- że wdrożenie dostępności jest jednorazowym działaniem.
Przykład
Strona internetowa z logiczną strukturą nagłówków, odpowiednim kontrastem, formularzem możliwym do obsługi klawiaturą i opisami alternatywnymi grafik.
Audiodeskrypcja
Definicja po ludzku
Audiodeskrypcja to dodatkowy opis słowny treści wizualnej, na przykład scen, działań lub istotnych elementów obrazu w materiale wideo. Pomaga zrozumieć to, co widać, osobom niewidomym i części osób słabowidzących.
Co to oznacza dla firmy?
- Wymóg jej stosowania zależy od rodzaju podmiotu, rodzaju materiału i podstawy prawnej.
- W niektórych sytuacjach może wynikać z przepisów lub standardów dostępności, ale nie każdy materiał wideo zawsze będzie objęty takim samym obowiązkiem.
- W innych przypadkach może stanowić dobrą praktykę zwiększającą dostępność treści multimedialnych.
- Przy planowaniu materiałów wideo warto analizować także inne formy dostępności, takie jak napisy czy transkrypcja.
Czego to NIE oznacza?
- że każdy film publikowany przez każdą organizację musi mieć audiodeskrypcję,
- że audiodeskrypcja zastępuje napisy lub inne formy udostępnienia treści,
- że zawsze wymaga rozbudowanej i kosztownej produkcji.
Przykład
W materiale szkoleniowym opis lektorski informuje: „prowadząca podnosi czerwony formularz i wskazuje miejsce, w którym należy wpisać datę”.
Co z tego wynika dla firmy?
Dostępność komunikacji i treści cyfrowych wpływa nie tylko na zgodność z wybranymi wymaganiami, ale także na jakość obsługi, zrozumiałość procesów i komfort użytkowników. Oficjalne wytyczne dostępności cyfrowej opierają się na zasadach WCAG, które obejmują postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i kompatybilność.
Nie każde działanie w tym obszarze wynika bezpośrednio z jednego przepisu. Część obowiązków zależy od rodzaju organizacji i świadczonych usług, a część stanowi dobrą praktykę lub standard jakości.
Rozróżnienie między obowiązkiem wynikającym z przepisów, standardem technicznym, dobrą praktyką organizacyjną, a indywidualną decyzją o podniesieniu jakości komunikacji pozwala podejmować działania proporcjonalne i zgodne z realnym kontekstem organizacji.
Ten artykuł jest częścią cyklu „Słownik dostępności – po ludzku”.
Zobacz też:
Odcinek 1: Podstawy, które warto znać
Odcinek 2: Pojęcia operacyjne i praktyczne
Powyższa treść ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani indywidualnej interpretacji przepisów.